Het risico van verlangen: wanneer je lijf liever zwijgt
Vorige week was ik weer een paar dagen in mijn Sensorimotor-opleiding. Een pittige week. We oefenden met verdiepen naar de diepere laag, die laag waar onze hechtingsemoties schuilen. De laag onder de boosheid, onder de frustratie, onder alles wat zich ervoor in stelling brengt om ons te beschermen.
En ik werd geraakt. Door iets dat al lang in me woont en zich lang niet had laten zien. Ik was eerlijk gezegd in de veronderstelling dat ik dat stuk al helemaal had doorgewerkt. Hoe zat ik ernaast. Na 35 jaar antwoordde mijn lijf met een ‘bijna’ astma-aanval. Iets wat ik al die tijd niet meer had ervaren. Maar toen het er was, wist ik niet hoe snel ik ervan weg wilde. Gelukkig wisten mijn collega-studenten me te kalmeren en zakte de benauwdheid.
Een lichaam dat na 35 jaar nog precies wist welk alarm het moest afgeven. Voor wat er had willen worden gevoeld (vรฉรฉl werkwoorden) en wat ik al die tijd zo zorgvuldig had opgeborgen.
Gemis en verlangen. Twee kanten van dezelfde medaille.
Als je contact maakt met je gemis, met die behoeften die nooit ingewikkeld zijn gemaakt in vragen, kan het bijna niet anders dan dat je ook gaat voelen waar je verlangen naar uitgaat. En precies daar wordt het ingewikkeld. Want zodra je verlangen een stem krijgt, wordt zichtbaar wat het langst verborgen bleef.
Het grootste risico van verlangen is dat het je zichtbaar maakt.
Wanneer het lichaam alarm slaat
Gisteren zat er een vrouw tegenover me in de praktijk. Een vrouw die alles voor elkaar heeft. En die alles bij elkaar houdt. Twee dingen die de buitenwereld door elkaar haalt, terwijl het voor wie ze draagt twee volle banen zijn die nooit even pauzeren.
Ze was emotioneel die middag. Iets in haar wilde naar buiten, ze voelde het zelf, maar haar hoofd was sneller dan haar lijf. Het stroomde van haar tong. Ze had geen reden om te klagen. Ze had het voor elkaar. Anderen hadden veel zwaardere dingen. Het zou wel weer overgaan.
Een hele hoeveelheid beschermende zinnen, keurig op een rij, klaargelegd voor het moment dat het verlangen zou willen spreken.
Ik vroeg toestemming voor iets wat we in de Sensorimotor een probe noemen. Een zin die ik haar zou laten horen om te zien wat haar zenuwstelsel ermee zou doen. Of het zou reageren, of niet. In beide gevallen waardevol.
Ik zag haar gezicht verstrakken voor ik de zin nog had uitgesproken. Het niet-weten alleen, de spanning van te wachten op wat zou komen, was genoeg om iets in haar wakker te maken. Haar amygdala deed haar werk. Trouw. Stil. Onzichtbaar.
Ik nam de tijd. Ik liet de stilte het werk doen.
Toen zei ik zacht:
“Jij mag je verlangen uitspreken. Jij mag jouw verlangen de ruimte geven.”
Haar gezicht vertrok. Haar schouders trokken op. Haar lijf werd strak. En alles in haar zei, zonder woorden, in รฉรฉn gebaar dat ik al zo vaak heb gezien:
Doe normaal.
Dat is wat het lichaam doet bij iemand die geleerd heeft dat verlangen ongezien moet blijven. Een meisje van lang geleden besloot ooit dat haar behoeften te veel waren. Dat meisje is een vrouw geworden die competent is, betrouwbaar, onmisbaar. En haar lijf onthoudt nog steeds wat er toen geleerd is.
Het echte risico van zichtbaar worden
We blijven liever in de comfortabele pijn van het gemis dan dat we de rauwe confrontatie met het verlangen aangaan. Dat is de wijsheid van een zenuwstelsel dat ooit een hele goede reden had om de deur dicht te houden.
Zolang je je verlangen wegstopt, ben je veilig. Je bent moe. Je bent eenzaam in gezelschap. Je ligt ’s nachts wakker met een onbestemd gevoel. Maar je bent onzichtbaar. Niemand kan je raken op een plek die ze niet hebben gezien.
Het moment dat je voelt: ik heb dit nodig. Ik verlang naar iemand die naast me komt staan zonder dat ik erom moet vragen. Dat is het moment dat er iets onomkeerbaars gebeurt. Je maakt zichtbaar wat je het langst verborgen hebt gehouden. Een plek in jezelf die nog nooit ontvangen is. Een plek die afgewezen kรกn worden.
Dat is het echte risico van verlangen. Je geeft de ander iets in handen wat ze tot dat moment niet hadden. De mogelijkheid om je te zien in je behoefte. En daarmee ook de mogelijkheid om je daar te laten zitten.
Voor een vrouw die geleerd heeft dat haar verlangen een last is, voelt dat als bevestiging van iets dat ze al heel lang vermoedt. Dat ze met die plek in zichzelf niet welkom is.
Het lichaam weet dat. Ver voordat het hoofd er taal aan kan geven. Daarom verstrakt het gezicht. Daarom trekken de schouders op. Daarom komt er รฉรฉn oeroude waarschuwing omhoog uit elke cel: DOE NORMAAL
Bij de vrouw tegenover me deed ik geen tweede probe. Twee seconden was genoeg. Haar zenuwstelsel had iets nieuws aangeraakt en dat opgeslagen als informatie.
Het gemis is de wegwijzer. Het verlangen is de bestemming.
Voor de vrouw van gisteren was vandaag genoeg. Eรฉn zin had haar lijf laten weten dat er iets bestaat waar ze niet op gerekend had.
Dat haar verlangen mag bestaan.
Nog wat extra informatie.
**Wat is het verschil tussen gemis en verlangen?**
Gemis is de ervaring van iets wat er niet is en wel zou moeten zijn. Verlangen is de beweging naar wat er nog niet ontvangen is. Ze zijn twee kanten van dezelfde medaille: zodra je contact maakt met je gemis, voel je ook waar je verlangen naar uitgaat. Het verschil zit in de richting. Gemis kijkt terug naar wat ontbrak. Verlangen kijkt vooruit naar wat zou kunnen worden ontvangen.
**Wat is een ‘probe’ in Sensorimotor Psychotherapy?**
Een probe is een korte, zorgvuldig gekozen zin die de therapeut introduceert om te zien hoe het zenuwstelsel van de cliรซnt erop reageert. Het is geen interventie om iets te bereiken, maar een onderzoeksinstrument. Of het lichaam reageert, of niet โ beide leveren waardevolle informatie op over welke laag actief is en welke nog beschermd wordt. Probes worden in Sensorimotor Psychotherapy (ontwikkeld door Pat Ogden) ingezet om de impliciete kennis van het lichaam toegankelijk te maken.
**Waarom is het zo moeilijk om mijn verlangen uit te spreken?**
Voor wie als kind heeft geleerd dat behoeften te veel waren of niet werden ontvangen, voelt verlangen uitspreken als een existentieel risico. Niet omdat de ander je woorden niet aankan, maar omdat je een plek in jezelf zichtbaar maakt die nog nooit is ontvangen. Het lichaam herinnert zich vaak nog precies wat er gebeurde toen verlangen voor het laatst zichtbaar werd, en slaat alarm voordat het hoofd er taal aan kan geven. Dit is bescherming, niet weerstand. Werk met een lichaamsgericht therapeut (zoals via Sensorimotor Psychotherapy of Emotionally Focused Therapy) kan helpen om die laag weer toegankelijk te maken.
