Waarom we in relaties vaak herhalen wat ooit pijn deed
Soms lijkt een relatieprobleem uit het niets te ontstaan. Een onschuldige opmerking schiet verkeerd, een stilte voelt zwaarder dan bedoeld, en ineens reageer je heftiger dan je wilt. Alsof je wordt meegesleurd in een oud script dat al aanwezig was voordat je volwassen was. In mijn praktijk als relatietherapeut zie ik dit vaak: partners die elkaar raken op zere plekken die niet in het nu zijn ontstaan, maar ooit zijn ontstaan in hun jeugd. Veel mensen herkennen hoe ze vastlopen in in die energieslurpende hechtingspatronen in relaties en verlangen ernaar die eindelijk te doorbreken.
Ik noem dat de onzichtbare draad: de verbinding tussen je vroegste ervaringen van liefde en hoe je later liefhebt. Die draad is er niet opzettelijk noch is ie slecht bedoeld, maar wel hardnekkig. Ze bestaat uit herinneringen, overtuigingen en reflexen die ooit bescherming boden. En juist omdat ze ons ooit hielpen te overleven, zijn ze moeilijk los te laten.
De herhaling van het bekende
Veel mensen herkennen dat ze in vergelijkbare patronen belanden. De één trekt zich terug, de ander zoekt bevestiging. Het kan voelen alsof je opnieuw probeert te krijgen wat je ooit miste: erkenning, nabijheid, rust. Wat vroeger een poging was om contact te herstellen, wordt nu een bron van verwijdering.
Het vertrouwde voelt vaak veilig
José, 48, kwam na haar scheiding in therapie. Ze voelde zich sterk, maar zelden echt dichtbij. “Hij wist weinig van mijn binnenwereld,” vertelde ze. “Maar dat voelde ook vertrouwd. Mijn vader was precies zo.” In eerste instantie leek dat toeval. Tot ze zag hoe ze onbewust viel op partners die hetzelfde patroon uitstraalden: afstandelijk, gereserveerd, ogenschijnlijk veilig.
Dat is de paradox van hechting. Wat vertrouwd voelt, lijkt veilig, ook als het dat niet is. Wie opgroeit in een gezin waar gevoelens weinig ruimte kregen, leert dat liefde samengaat met voorzichtigheid. Je wordt goed in aanpassen, in sterk zijn, in zwijgen wanneer iets pijn doet. Later val je dan op partners die dit onbewust bevestigen.
Waarom we blijven herhalen
In de psychologie noemen we dit herhalingsdwang: de neiging om situaties op te zoeken die lijken op vroeger, in de hoop dat het nu beter afloopt. Zolang we niet herkennen wat we proberen te herstellen, blijven we gevangen in dezelfde dynamiek.
Het lichaam zoekt voorspelbaarheid
Afgelopen weekend vroeg een beginnende psycholoog in een workshop: “Waarom blijft iemand in een relatie die niet goed is?” Mijn antwoord was eenvoudig. Het lichaam reageert niet op goed of slecht, maar op bekend. Het zenuwstelsel zoekt voorspelbaarheid. Als onveiligheid ooit vertrouwd voelde, dan voelt het lijf zich daar paradoxaal genoeg het meest thuis. Blijven is geen zwakte, maar een oud overlevingsmechanisme dat wil beschermen wat ooit te kwetsbaar was om te voelen.
We herhalen niet wat we al voelden, we herhalen wat we ooit moesten wegdrukken. Als we dat begrijpen, worden we milder. Niet vanuit oordeel, maar vanuit inzicht. Het lijf wil geen lijden, het wil zekerheid. Herkenning opent de deur naar verandering.
Lees ook: Intergenerationele overdracht en familiepatronen – hoe familieverhalen ons liefdesleven kleuren.
We herhalen niet wat we hebben gevoeld, maar wat we ooit moesten wegdrukken.
Wanneer we dat begrijpen, kunnen we milder kijken. Niet vanuit oordeel, maar vanuit inzicht: het lijf wil niet lijden, het wil zekerheid. Pas als we dat mechanisme leren herkennen, ontstaat ruimte om het te herschrijven.
De persoonlijke draad
Ook in mijn eigen leven zag ik dat patroon. Als jong kind verloor ik mijn moeder plotseling. Ik hield van haar, en van de ene op de andere dag was ze er niet meer. Mijn leven ging verder, maar mijn lijf ging in overlevingsstand. Ik deed er alles aan om niet te hoeven voelen en bleef aan de buitenkant vrolijk en actief. Later trok ik partners aan die dat onbewust versterkten: ze deden geen beroep op mijn emotionele diepte, ze vroegen niet naar wat ik voelde. Het leek veilig, maar het was herhaling. En net als mijn moeder gingen ze uiteindelijk weg. Soms omdat het niet meer ging, een enkele keer in vreemdgaan. Pas veel later begreep ik dat ik niet op zoek was naar een nieuwe liefde, maar naar een oude geruststelling. Na twee relaties en het opnieuw aankijken van pijn en het erkennen van het traumastuk daarin, kon ik het patroon doorbreken. Samen met mijn partner. Bewustzijn en de wil om iets anders te proberen maakten het verschil.
Zo werkt de onzichtbare draad: hij trekt ons terug naar wat we ooit hebben geleerd over liefde, nabijheid en verlies. En zolang we dat niet zien, blijft ons lichaam handelen vanuit het verleden.
Meer over dit thema lees je in Van afwijzing naar zelfbevestiging.
Hechting, trauma en het brein
Hechting is de biologische behoefte aan verbinding en veiligheid. Wanneer die verbinding vroeg in ons leven onbetrouwbaar was, raakt ons zenuwstelsel afgestemd op alertheid in plaats van rust. Dat noem ik het hechtingsalarm: het deel van ons systeem dat reageert zodra we spanning of afstand voelen.
Bij sommige mensen uit dat zich in angst en over-analyse: ze willen weten wat er mis is, zoeken bevestiging, proberen de verbinding te herstellen. Anderen reageren door zich terug te trekken, te rationaliseren of te doen alsof het hen niets doet. Beide reacties zijn vormen van bescherming, maar ze verhinderen dat we werkelijk voelen wat eronder ligt: de oude angst om verlaten te worden, de pijn van afwijzing, de schrik van plots verlies.
Vanuit Emotionally Focused Therapy (EFT) begrijpen we dat wat we doen in relaties – aanvallen, verdedigen, zwijgen, pleasen – pogingen zijn om dieper contact te behouden. Achter elk patroon zit een primaire emotie: angst, verdriet, verlangen, gemis. Zodra partners dat onderliggende gevoel leren herkennen, ontstaat ruimte om opnieuw met elkaar in contact te zijn, ditmaal niet in argumenten maar in verlangens, behoeften en gemis.
Meer over dit proces lees je in Kwetsbaarheid als sleutel tot verbinding.
Het lichaam als kompas
In lichaamsgerichte therapie zien we dat het lichaam de waarheid vaak eerder kent dan het hoofd. Het spant, verstijft of trekt samen op momenten van dreiging – zelfs als er niets dreigends gebeurt. Dat komt omdat het zenuwstelsel geen onderscheid maakt tussen toen en nu.
José merkte dit toen ze tijdens een oefening voelde hoe haar schouders omhoogtrokken zodra haar partner dichterbij kwam. “Ik dacht altijd dat ik afstand hield uit zelfbescherming,” zei ze, “maar mijn lichaam doet het zonder dat ik het wil.”
Juist die lichamelijke reacties zijn een ingang naar heling. Wanneer we leren voelen wat ons lichaam aangeeft, zonder het te veroordelen, kunnen we onze oude reflexen verzachten.
Lees ook: Luisteren naar je zenuwstelsel – hoe je lijf helpt om spanning te reguleren.
Wat helpt om de draad opnieuw te weven
Herstellen van oude hechtingspatronen vraagt niet om grote stappen, maar om bewuste, kleine momenten.
1. Herken de herhaling.
Let op situaties waarin je reageert vanuit spanning of vermijding. Vraag jezelf af: Waar ken ik dit gevoel van?
2. Vertraag het tempo.
Het zenuwstelsel heelt niet door haast. Blijf even bij wat er gebeurt, zonder direct te verklaren of op te lossen.
3. Voel, voordat je praat.
We denken dat we ons moeten uitspreken om gehoord te worden, maar vaak moeten we eerst luisteren naar wat er in onszelf leeft.
4. Spreek vanuit behoefte.
Zeg: “Ik mis je, ik voel me onzeker” in plaats van “Jij bent er nooit.” Het eerste opent, het tweede sluit.
5. Zoek veilige spiegels.
We hebben anderen nodig om opnieuw te leren dat nabijheid niet gevaarlijk is. Een betrouwbare vriend, therapeut of partner kan helpen om nieuwe ervaringen van veiligheid te verankeren.
Relaties als spiegels van onze binnenwereld
Elke relatie die we aangaan heeft de potentie om een spiegel te zijn van onze innerlijke wereld, als we bereid zijn te kijken naar wat ze ons laat zien. Dat betekent niet dat elke eigenschap, positief of negatief, die we in de ander waarnemen, ook in onszelf aanwezig is. Soms is dat zo, maar niet altijd.
Wat wél waar is: onze partners weerspiegelen vaak de delen van onszelf die nog gezien of geheeld willen worden. Ze tonen waar we nog vanuit onze wond kiezen in plaats van vanuit onze waarde. Of we ons verbinden vanuit angst en controle, of vanuit groei en compassie.
Elke relatie draagt zo zijn eigen lessen in zich. Ze houdt ons een spiegel voor van de gebieden in ons leven die vragen om aandacht. En wanneer een relatie veilig en voedend voelt, werkt dat door in alles: in vriendschappen, in werk, in hoe we creëren en keuzes maken. Veilige relaties vormen de bodem waarop we kunnen groeien, herstellen en durven dromen.
Van overleven naar leven
De onzichtbare draad tussen jeugd en liefdesleven blijft een deel van wie we zijn, maar ze hoeft ons niet langer te leiden. Zodra we haar leren herkennen, kunnen we haar herweven tot iets nieuws. Met meer vertrouwen, openheid en vrijheid.
De meeste mensen die in mijn praktijk komen, willen begrijpen waarom liefde zo ingewikkeld is. Wat ze uiteindelijk ontdekken, is dat liefde eenvoudiger wordt wanneer we onszelf durven ontmoeten in wat ooit te pijnlijk was om te voelen. Heling betekent niet dat het verleden verdwijnt, maar dat het je niet langer vasthoudt.
Verder lezen over hechting, patronen en liefde
Voor wie zich herkent in dit thema en verder wil verdiepen, zijn er prachtige, toegankelijke boeken:
- Houd me vast – Sue Johnson
- Attached – Amir Levine & Rachel Heller
- Het is niet begonnen bij jou – Mark Wolynn
- De kracht van kwetsbaarheid – Brené Brown
- Wanneer je lichaam nee zegt – Gabor Maté
Lezen en oefenen met mijn eigen werk
Wil je verder verdiepen in hoe oude hechtingsreflexen je relaties beïnvloeden, dan vind je op mijn website www.barbaraveldt.com verschillende manieren om hiermee te werken:
- 📘 Relaties kun je leren – mijn boek over hechting, emoties en patronen in relaties. Herkenbare verhalen en reflecties die helpen om liefde beter te begrijpen.
- 💻 Online training: Relaties kun je leren – Verbinden zonder jezelf te verliezen – een online programma waarin je leert hoe je oude patronen herkent, je zenuwstelsel reguleert en opnieuw leert verbinden.
- 📖 E-book: Boost je Eigenwaarde – over zelfbeeld, hechting en innerlijke kracht, met praktische oefeningen voor meer stevigheid in jezelf én in relaties.
- 🎧 Beluister ook mijn besloten podcast:
Je stem terugvinden in de relatie – over wat er gebeurt wanneer je jezelf kwijtraakt in de liefde, en hoe je stap voor stap je eigen stem weer kunt horen.
