Ze staat de hele dag aan.
Als advocate verdedigt ze haar cliënten met precisie en overtuiging. Als manager stuurt ze haar team aan met heldere taal. Als zorgprofessional ziet ze feilloos wat anderen nodig hebben en handelt daarnaar. Van buitenaf is het plaatje compleet. Een goed leven. Een functionerende relatie. Een fijn gezin. Werk dat loopt. Mensen die op haar rekenen.
En toch weet ze het zelf. Dat er iets ontbreekt. Dat er een afstand gegroeid is, niet alleen naar de mensen om haar heen, maar ook naar zichzelf. Dat ze praat, maar niet meer echt iets zegt. Dat ze ja zegt terwijl alles in haar nee schreeuwt.
Dit is het patroon dat ik keer op keer zie in mijn praktijk. Bij vrouwen van wie het leven er compleet uitziet. En die zelf weten dat er iets ontbreekt.
Het is een oud overlevingspatroon dat precies op die plek, in de intimiteit van de relatie, nog steeds zijn werk doet. En het kost enorm veel.
Wat ik zelf heb geleerd over zwijgen
Ik verloor mijn moeder op mijn tiende. Plotseling, zonder dat er woorden aan gegeven waren. Thuis was de ongeschreven regel: je gaat door. Je bent sterk. Je laat zien dat je het kunt.
Mijn vader was er. En ook weer niet. Een man die het altijd te druk had om écht aanwezig te zijn. Hij moest tenslotte werken. Zorgen voor zijn gezin. En toch was hij er voor mij, temeer omdat ik daar zelf op aanstuurde. Ik eiste zijn aanwezigheid op. Die twee dingen naast elkaar, de afwezigheid en de liefde die er wél was als ik haar opzocht, dat is iets wat je als kind niet goed kunt plaatsen. Je leert ermee leven. Je leert je eigen behoefte aan nabijheid actief te bewaken, omdat je weet dat nabijheid niet vanzelf komt.
En toen ik net klaar was om het volwassen leven in te stappen, verloor ik hem ook. Een van zijn laatste zinnen was; ‘ik heb geweten hoe het is om vader te zijn van een dochter’, refererend aan de broers die voor mij kwamen en die minder nabijheid ‘opeisten’.
Ik heb lang niet geweten hoeveel al die lagen me hebben gevormd. Hoe ik leerde om door te gaan ook als alles in me schreeuwde om stil te staan. Hoe ik mijn gevoel opsloeg omdat er geen plek voor leek. Hoe ik geleerd had dat liefde en aanwezigheid niet altijd samengaan, en dat je daar, maar mee om moet gaan.
Pas veel later begon ik te begrijpen wat dat had gekost. De nabijheid van mijn vader, de enige ouder die me nog restte, was kostbaar. En dus werd ik zorgvuldig. Voorzichtig met wat ik uitsprak. Geen emoties, geen moeilijke zaken. Hij had het al zwaar genoeg.
Hij vond mij sterk. Dat hoorde ik hem herhaaldelijk tegen anderen zeggen. En ergens leerde ik: dit beeld houd ik overeind. Het verdiende zijn waardering. Het hield ons verbonden.
Ik wist niet beter. Totdat ik hetzelfde patroon begon te herkennen. Andere context, andere mensen, maar dezelfde uitkomst. Aanpassen, voorzichtigheid, inslikken. Manieren om de nabijheid te bewaren. Om de liefde niet te verspelen.
Een herkenbaar voorbeeld uit de praktijk
Lea is 52 jaar en heeft een indrukwekkende loopbaan achter de rug. Ze zit tegenover me met een rustige glimlach. Haar leven klopt aan de buitenkant: werk, kinderen die hun eigen weg gaan, een huwelijk dat stand heeft gehouden.
Maar dan zegt ze het.
„Het is alsof ik mezelf niet meer terugvind. Ik praat wel, maar ik kom helemaal niet meer binnen. Alsof ik langzaam verdwenen ben.”
Haar man was niet meegekomen naar de sessie. Hij vond het niet echt nodig. Er waren geen grote ruzies, geen crises. Hij deed zijn best om de rust te bewaren.
„Dat is precies de plek waar het misgaat,” zegt Lea. „Hij wil het goed doen. Maar ik voel me er leger van. Alles wordt gladgestreken. Er wordt wel gepraat, maar niet geraakt.”
En dan, bijna fluisterend: „Ik wil dat hij ziet wat het me kost om telkens ja te zeggen.”
Dat is de kern. Niet de ja of de nee. De overtuiging eronder. Als ik laat zien wat ik echt voel, raak ik het contact kwijt.
Hoe je stem kwijtraken begint: een hechtingsperspectief
Niemand verliest haar stem van de ene op de andere dag. Het is een sluipend proces dat begint lang voor de relatie die nu onder druk staat.
Volgens de hechtingspsychologie, zoals John Bowlby die beschreef, leren we als kind strategieën om de verbinding met onze verzorgers te bewaren. Verbinding is voor een kind letterlijk overleving. En dus passen we ons aan. We leren wat werkt om erbij te horen, om geliefd te blijven, om veilig te zijn.
Sommige kinderen leren: als ik stil ben, blijft het veilig.
Anderen leren: als ik aanpas, word ik geaccepteerd.
Weer anderen leren: als ik mijn gevoel opsla, voorkom ik afwijzing.
Bowlby noemde dit interne werkmodellen: mentale verwachtingen over jezelf en de ander, gevormd in de vroege kindertijd en doorwerkend in al je volwassen relaties.
Lea had dat vroeg geleerd. Thuis was weinig ruimte voor haar gevoelens. En dus sloot ze haar mond al voor iemand haar kon afwijzen. Dat patroon ging haar huwelijk in. Onzichtbaar, automatisch, precies zoals het ooit geleerd was.
Meer over hoe deze patronen generaties lang worden doorgegeven lees je in mijn blog over intergenerationele overdracht en familiepatronen.
„We herhalen wat we hebben meegekregen.”
John Bowlby
Waarom dit juist vrouwen treft van wie het leven er compleet uitziet
Dit is het deel dat mensen soms verrast.
Want dit treft geen kwetsbare of onzekere vrouwen. Het treft juist de meest competente mensen in de kamer. De advocate die haar cliënten feilloos verdedigt maar thuis haar eigen bezwaren inslikt. De manager die haar team met heldere taal aanstuurt maar in haar relatie nauwelijks haar behoeften uitspreekt. De zorgprofessional die de hele dag afstemt op anderen en aan het eind van de dag niet meer weet wat ze zelf voelt.
Juist hun vermogen om te functioneren werkt hier tegen hen. Ze zijn gewend om door te gaan. Om het op te lossen. Om te presteren, ook als het binnenin niet klopt.
En hun strategieën worden beloond. Doorzetten wordt gezien als kracht. Aanpassen als volwassenheid. Altijd beschikbaar zijn als betrokkenheid. Het plaatje klopt. Niemand ziet wat het kost.
Alleen: een compleet leven van buitenaf is niet hetzelfde als een vol leven van binnenuit. En als je lijf te lang aanstaat, raakt zelfs een mooi en succesvol leven vanbinnen leeg.
Wat er onder de stilte leeft: primaire en secundaire emoties
In Emotionally Focused Therapy, ontwikkeld door Sue Johnson en Les Greenberg, onderscheiden we primaire en secundaire emoties.
Secundaire emoties zijn wat we laten zien: de glimlach, de kalmte, het doorgaan, het aanpassen. Een beschermlaag die we vroeg hebben leren opbouwen.
Primaire emoties zijn wat er werkelijk onder leeft: eenzaamheid, angst, het verlangen om echt gezien te worden, verdriet dat er nooit woorden voor waren.
Die primaire laag voelt te kwetsbaar om te tonen. En dus bedekken we haar. Zo raken de diepste gevoelens uit beeld, niet alleen voor de ander, maar ook voor onszelf.
Elke keer dat Lea ja zei terwijl ze nee voelde, vertelde ze zichzelf onbewust: mijn behoeften zijn minder belangrijk. Ik moet me aanpassen om de liefde te bewaren. Klein van moment. Groot in effect. En de afstand naar zichzelf groeide, stukje bij beetje, jaar na jaar.
Meer over hoe kwetsbaarheid en verbinding samenhangen lees je in mijn blog over kwetsbaarheid als sleutel tot verbinding.
Herken je jezelf hierin?
Je slikt je mening in omdat de sfeer al gespannen genoeg is
Je zegt ja, terwijl alles in je protesteert
Je wacht op het goede moment om iets te zeggen, en het komt er nooit van
Je minimaliseert je behoeften voor je ze uitspreekt
Je voelt je leeg na gesprekken die eigenlijk over jou gingen
Je weet niet goed meer wat je zelf wilt, los van wat anderen nodig hebben
Als je jezelf hierin herkent: dit is geen karakter. Het is een veiligheidsplan. Eén dat ooit slim was, maar dat nu een hoge prijs vraagt.
Een kleine oefening om bij jezelf te beginnen
Neem een rustig moment en volg deze stappen in je eigen tempo.
1. Ga zitten. Leg een hand op je borst. Adem drie keer bewust in en uit.
2. Denk aan een recente situatie in je relatie waarin je iets had willen zeggen, maar het niet deed.
3. Merk op wat er in je lichaam gebeurt. Een gespannen keel? Een adem die stokt? Een maag die samentrekt?
4. Schrijf de zin op die er eigenlijk had mogen zijn. Eén zin. Niet het hele verhaal.
Je hoeft die zin nog niet uit te spreken. Bewustzijn is de eerste stap. Wennen aan je eigen stem kost tijd. En elke keer dat je dat kleine kiezelsteentje oppakt, komt er iets in beweging dat lang heeft stilgestaan.
Hoe je stem terugvinden eruitziet
Je stem terugvinden is geen kwestie van één keer luid je mening geven. Het is een proces. Voorzichtig. Stap voor stap.
Het begint met opmerken, in je lijf. En dan: de zin vinden die het meest waar voelt. Eén zin. Klein. Zoals: ik voel me alleen. Of: ik wil dat je ziet wat dit me kost.
Meer hoeft het niet te zijn. Soms is minder juist krachtiger.
Lea knikte toen ik haar dat zei. Ze zei: ik heb zoveel stenen gestapeld dat ik mezelf niet meer hoor. Maar ik wil dat het weer stroomt.
Wil je hier dieper in gaan?
In mijn podcast Hechting bij sterke vrouwen, aflevering #1’mijn stem terugvinden in de relatie’ vertel ik verder over Lea en de weg die ze ging. Over wat er uiteindelijk brak, en wat er daarna anders werd. De podcast is nu te beluisteren via Spotify.
En als je wilt beginnen met weer wat meer bij jezelf te landen, is mijn gratis visualisatie ‘Bij jezelf te gast’ een goede eerste stap. Vijftien minuten, alleen voor jou. Je vindt hem op visualisatie-efit.barbaraveldt.com
Gerelateerde blogs
Intergenerationele overdracht en familiepatronen
Seksuele relatie en veiligheid: het lichaam heeft voorwaarden
Boeken die direct aansluiten:
Sue Johnson – Hold Me Tight (Nederlands: Houd me vast) De grondlegster van EFT die je al in het artikel noemt. Logische verdieping voor de lezer. Praktisch, toegankelijk, vol herkenbare casussen. Link: bol.com
Amir Levine & Rachel Heller – Verbonden Toegankelijk boek over hechtingsstijlen in volwassen relaties. Sluit aan op de Bowlby-laag in jouw artikel. Veel gelezen door jouw doelgroep. Link: bol.com
Gábor Maté – Wanneer je lichaam nee zegt Over hoe onderdrukte emoties en chronische aanpassing zich vertalen naar lichamelijke uitputting. Raakt precies de moeheid die jij beschrijft. Link: bol.com
